Fikri Varlık Gündemi
25 Haz 2025
Sevimli Canavar Yargı Önünde
LABUBU TEHLİKEDE: Sevimli Bir Figürden Küresel Bir Sınai Mülkiyet Harbine
2023’ün sonlarına doğru, sosyal medyada bir karakter sessiz sedasız yükseldi ve günümüzde popüler kültürün mühim unsurlarından biri oldu. Başta Asya pazarında tanınan ama kısa sürede global ölçekte viral hale gelen, kimilerine göre sevimli ancak kimilerine göre ürkütücü görünen bu küçük figür, binlerce videoda, tasarım objelerinde ve hatta pastalarda kendine yer buldu: Labubu.
Labubu, Sanatçı Kasing Lung ve Pop Mart tarafından müştereken yaratılan bir “blind box”, yani kapalı kutusundan çıkarılana kadar hangi karaktere sahip olunacağının bilinmediği bir figürdür. Pop Mart’ın The Monsters koleksiyonunda yer alan bu figür, aslında birden fazla karakterin bir araya geldiği daha geniş bir evrende konumlanıyor. Dişli ağız yapısı, çizgi film benzeri gayriresmî vücut formu ve şaşkın bakışlarıyla Labubu, hem yetişkin koleksiyonerlere hem de genç kitleye hitap eden tasarımı sayesinde temayüz etti. Özellikle TikTok ve Instagram gibi görselliğin ön planda olduğu ve kısa format içeriklerden oluşan platformlarda hızla yayıldı. Bugün dünyanın dört bir yanında, çocuk odalarından koleksiyonerlerin galerilerine kadar uzanan bir görünürlüğe maliktir.
Ancak şöhret, beraberinde her zaman kontrolü getirmiyor.
Taklitlerin Anatomisi: Tatlılar, Oyuncaklar, Tişörtler ve Dahası
Labubu’nun küresel görünürlüğü, kısa sürede taklit ürünlerin de önünü açtı. Özellikle Doğu Asya’da Pop Mart’ın lisanslı ürünlerinden ayırt edilmesi güç olan taklit figürler zuhur etmeye başladı. E-ticaret sitelerinde “Labubu style toy” ya da “inspired monster figure” başlıkları altında satılan ürünler, görsel olarak neredeyse birebir aynı fakat herhangi bir lisans ihtiva etmiyor. Bu taklitlerin en başında ise Lafufu geliyor. Hem ürün adının son derece benzerini hem de figürün orijinaline birebir yakınlık arz eden bu ürün, Labubu’ya kıyasla çok daha ucuza satılması nedeniyle en az Labubu kadar rağbet görmektedir. Taklit ürünler yalnızca figür sektörüyle de sınırlı kalmıyor;
Pastaneler ve butik tatlı üreticileri, Labubu şekilli kurabiyeler ve pastalar imal etmeye başladı.
Moda markaları ve tişört tasarımcıları, Labubu’nun silüetini veya yüzünü tasarımlarına dercetmeye başladı.
Bazı restoranlar ya da kafeler, bu figürü ambalaj ve menü tasarımlarında dahi kullanmaya başladı.
Bu noktada artık mesele sadece sıradan bir taklit olmaktan çıkıyor. Karakterin yüzü ve formu, orijinal figürün marufiyetinden ve sunduğu kaliteden haksız surette faydalanılarak izinsiz şekilde ticarileştiriliyor, farklı sektörlere teşmil ediliyor; bu durum ise fuzuli tecavüzler yaratıp gerek markanın kontrolünü gerekse yaratılan değeri tehlikeye atıyor.
Asıl Zarar Nerede?
Bu gibi orijinal figüre tecavüz niteliği taşıyan haksız ve izinsiz kullanımlar Pop Mart gibi hak sahibi firmalara yalnızca mali açıdan zarar vermez, bu kullanımların etkisi tahmin edilenden fersah fersah daha geniştir:
Ticari Değerin Aşınması: Taklit ürünlerin yaygınlaşması, orijinal markanın premium imajını haleldar eder. Fiyat algısı düşer, ürün farklılaşması ortadan kalkar.
Tüketici Güveni Zedelenir: Taklit ürünlerde kalite kontrolü olmamasından mütevellit, bozulabilir gıdalarda, tehlikeli materyaller içeren oyuncaklarda ya da hızlı moda ürünlerinde kullanılan figür, tüketiciyle markayı karşı karşıya getirebilir.
Karakter Evreninin Kontrol Kaybı: Pop Mart gibi markalar, sadece bir ürün değil, bir dünya yaratır. Bu evrenin kontrolsüz ve izinsiz şekilde yayılması, fikrî mülkiyetin stratejik değerini zayi eder ve yaratılmaya çalışılan hikayenin bütünlüğü parçalanır.
Peki Ne Yapmalı?
Labubu örneği, her ölçekteki teşebbüs için ibretlik bir ders niteliği taşımaktadır. Sadece Pop Mart gibi dev markalar değil, tüm girişimler bu gibi tehditlerle karşı karşıya kalmaktadır.
Fikrî mülkiyetin korunması günümüzde “bir gün ihlal vuku bulursa değerlendirilir” yaklaşımıyla yürütülebilecek bir süreç olmaktan çıkmış durumdadır. Kısa format içeriklerin konvansiyonel içeriklerden daha fazla etkiye sahip olduğu, trendlerin günden güne tüketildiği bugünlerde dünya çapında viral olma kabiliyetine haiz karakter, ürün ve tasarım sahibi markalar için:
Tasarım tescili ve marka başvuruları önceden, proaktif bir yaklaşımla icra edilmeli; hedef pazarlar önceden belirlenip kapsamlı başvurular yapılmalı.
Online denetim sistemleri tesis edilmeli. Taklit ürünlerin, e-ticaret sitelerinde ve sosyal medyada takibi yapılmalı. Özellikle bu hususta teknolojik araçlardan ve bu veri tabanlarıyla hizmet sunan profesyonel aracı firmalardan istifade edilmeli.
Süratli ve kararlı yasal adımlar atılmalı. İhtarnameler, platform ihlal bildirim mekanizmaları ve lüzumu halinde dava süreçleri için net ve kat'i stratejiler belirlenmeli.
Bu hususta Pop Mart, örnek bir refleks göstererek Singapur’da yasal uyarılar yayınladı. Ayrıca İngiltere merkezli bazı fikri mülkiyet danışmanlık firmaları da Labubu özelinde hem marka tescillerini hem de tecavüz risklerini kamuoyuyla paylaştı.
Küçük Bir Karakter, Büyük Bir Ders
Labubu yalnızca oyuncak dünyasının değil, modern markalaşmanın da fevkalade çarpıcı bir örneğidir. Görsel kültürün hızla sirayet ettiği, sosyal medyanın ürünleri küreselleştirdiği bir çağda, fikrî mülkiyet sadece hukuki bir mesele değil; marka değerinin, tüketici güveninin ve yaratıcı emeğin ta kendisidir.
Markanızın fikri mülkiyet stratejisini değerlendirmek, risk analizi yapmak ve resmi merciler nezdinde süreçleri yürütmek için hizmetinizdeyiz.
